บทนำ: ทำไมคนไทยถึงสับสนการผันรูปประโยคทับซ้อนเหล่านี้?
สวัสดีค่ะทุกคน! ยุ้ยเซนเซคนดีคนเดิมมารายงานตัวแล้วค่ะ! วันนี้พวกเราจะมาคุยเรื่องที่ทุกคนบ่นกันบ่อยมากๆ ว่า "ยากจนอยากจะกรีดร้อง!" นั่นก็คือเรื่องของ รูปถูกกระทำ (受身形 - Ukemi-kei), รูปให้ทำ/รูปใช้ (使役形 - Shieki-kei) และการฟิวชั่นขั้นสุดยอดอย่าง รูปถูกบังคับให้ทำ (使役受身形 - Shieki-Ukemi-kei) นั่นเองค่ะ!
ทำไมพวกเราคนไทยถึงสับสนเวลาแปลหรือผันคำพวกนี้กันล่ะ? นั่นก็เพราะในภาษาไทย เวลาที่พวกเราพูดว่า "แม่สั่งให้ฉันล้างจาน" หรือ "ฉันโดนหมาดุ" พวกเราแค่เอาคำว่า "สั่งให้" หรือ "โดน/ถูก" ไปวางไว้หน้าคำกริยาธรรมดาเฉยๆ ใช่ไหมคะ? มันง่ายดายและตรงไปตรงมามาก แต่ในภาษาญี่ปุ่น ลำดับคำช่วยจะเปลี่ยนไปอย่างสิ้นเชิง และคำกริยาก็ต้องผันเสียงหางยาวๆ ออกไปอีกจนหน้าตาแทบไม่เหลือเค้าเดิม แถมบางรูปยังออกเสียงคล้ายกันมาก เช่น たべられる (Taberareru) กับ たべさせる (Tabesaseru) และ たべさせられる (Tabesaserareu) ทำเอาสับสนไปหมดเวลาสอบ JLPT!
ทริคลับจาก YUI เซนเซ
จำไว้เสมอนะคะ: คีย์เวิร์ดหลักของสามรูปนี้คือการมองหา "ใครเป็นคนกระทำกริยาจริง" และ "คำช่วยชี้ตัวบุคคลเปลี่ยนไปอย่างไร" ถ้าทุกคนแม่นกฎการจับคู่คำช่วยหลักในการสอบ การทำคะแนนในพาร์ทไวยากรณ์จะกลายเป็นของกล้วยๆ เลยค่ะ!
ส่วนที่ 1: เจาะลึกรูปถูกกระทำ 〜れる / 〜られる (Ukemi-kei)
ใช้เมื่อประธานในประโยคได้รับผลกระทบจากการกระทำของผู้อื่น มักมีความหมายแฝงในแง่ร้ายหรือรู้สึกเดือดร้อน (แต่ก็มีกรณีที่แปลว่าถูกทำโดยทั่วไปในแง่บวกหรือความเป็นกลางได้เช่นกัน)
วิธีการผันรูปถูกกระทำ (Ukemi)
แบ่งคำกริยาออกเป็น 3 กลุ่มตามปกติ:
- กลุ่มที่ 1 (กริยาเสียง -i): เปลี่ยนเสียงท้ายแถว i เป็นแถว a แล้วเติม
れる (reru)
เช่น:書く (Kaku - เขียน)➔書かれる (Kakareru - ถูกเขียน)
เช่น:呼ぶ (Yobu - เรียก)➔呼ばれる (Yobareru - ถูกเรียก)
เช่น:言う (Iu - พูด)➔言われる (Iwareru - ถูกพูด/โดนว่า)*จำดีๆ นะคะ u ➔ wa - กลุ่มที่ 2 (กริยาเสียง -e หรือเสียงพิเศษ): ตัด
る (ru)ทิ้งแล้วเติมられる (rareru)
เช่น:食べる (Taberu - กิน)➔食べられる (Taberareru - ถูกกิน)*ระวังเสียงซ้อนกันนะคะ
เช่น:褒める (Homeru - ชมเชย)➔褒められる (Homerareru - ถูกชม) - กลุ่มที่ 3 (กริยาพิเศษ): ผันตามกฎเฉพาะ
เช่น:する (Suru - ทำ)➔される (Saru - ถูกทำ)
เช่น:来る (Kuru - มา)➔来られる (Korareru - ถูกมา)*ระวังเสียงอ่าน ko เปลี่ยนเป็น ko-rareru
[ผู้ถูกกระทำ/ผู้เดือดร้อน] は [ผู้กระทำ] に [กริยารูปถูกกระทำ]
私は先生に褒められました。
(Watashi wa sensei ni homeraremashita.)
*แปล: ฉันได้รับการชมเชยจากคุณครู (ฉันถูกคุณครูชม - แง่ดี)
泥棒に財布を盗まれました。
(Dorobou ni saifu o nusumaremashita.)
*แปล: ฉันโดนขโมยกระเป๋าเงิน (โดยโจร) / โจรขโมยกระเป๋าเงินของฉันไป (ประธานเดือดร้อน)
ส่วนที่ 2: เจาะลึกรูปให้ทำ/รูปใช้ 〜せる / 〜させる (Shieki-kei)
ใช้แสดงการออกคำสั่ง บังคับ หรืออนุญาตให้ผู้อื่นทำสิ่งใดสิ่งหนึ่ง มักใช้โดยผู้ที่มีฐานะสูงกว่าสั่งผู้ที่มีฐานะต่ำกว่า (เช่น พ่อแม่สั่งลูก, หัวหน้าสั่งลูกน้อง, เจ้าของสั่งสัตว์เลี้ยง)
วิธีการผันรูปให้ทำ (Shieki)
- กลุ่มที่ 1: เปลี่ยนเสียงท้ายแถว i เป็นแถว a แล้วเติม
せる (seru)
เช่น:行く (Iku - ไป)➔行かせる (Ikaseru - สั่งให้ไป/ปล่อยให้ไป)
เช่น:読む (Yomu - อ่าน)➔読ませる (Yomaseru - ให้分别อ่าน)
เช่น:買う (Kau - ซื้อ)➔買わせる (Kawaseru - ให้ซื้อ) - กลุ่มที่ 2: ตัด
る (ru)ทิ้งแล้วเติมさせる (saseru)
เช่น:食べる (Taberu - กิน)➔食べさせる (Tabesaseru - ให้กิน/ป้อน)
เช่น:調べる (Shiraberu - ตรวจสอบ)➔調べさせる (Shirabesaseru - ให้ตรวจสอบ) - กลุ่มที่ 3: ผันตามกฎเฉพาะ
เช่น:する (Suru - ทำ)➔させる (Saseru - ให้ทำ)
เช่น:来る (Kuru - มา)➔来させる (Kosaseru - ให้มา)*ระวังเสียงอ่าน ko-saseru
1. สำหรับกริยาไม่มีกรรม (Intransitive Verb เช่น 行く, 来る):
[ผู้สั่ง] は [ผู้กระทำ] を [กริยารูปให้ทำ]2. สำหรับกริยามีกรรม (Transitive Verb เช่น 食べる, 読む):
[ผู้สั่ง] は [ผู้กระทำ] に [สิ่งของ] を [กริยารูปให้ทำ]
社長は社員を出張に行かせました。
(Shachou wa shain o shucchou ni ikasemashita.)
*แปล: ท่านประธานสั่งให้พนักงานไปทำงานนอกสถานที่ (社員 ชี้ด้วย を เพราะ 行く เป็นกริยาไม่ต้องการกรรม)
母は子供に野菜を食べさせました。
(Haha wa kodomo ni yasai o tabesasemashita.)
*แปล: คุณแม่บังคับให้ลูกกินผัก (子供 ชี้ด้วย に เพราะ 食べる เป็นกริยาต้องการกรรม)
ส่วนที่ 3: ขั้นสุดของการรวมร่าง: รูปถูกบังคับให้ทำ 〜させられる (Shieki-Ukemi-kei)
นี่แหละค่ะคือฝันร้ายของทุกคน! ประโยครูปถูกบังคับให้ทำเกิดจากการเอา "รูปให้ทำ (Shieki)" มารวมเข้ากับ "รูปถูกกระทำ (Ukemi)" มีความหมายว่า "ถูกบังคับให้ทำสิ่งนั้นโดยที่ไม่อยากทำเลย (รู้สึกอึดอัด รำคาญ หรือไม่เต็มใจ)" มักเจอบ่อยมากในสถานการณ์เรียนหนังสือ ทำงาน หรือชีวิตประจำวันในญี่ปุ่นค่ะ
วิธีการผันรูปถูกบังคับให้ทำ (Shieki-Ukemi)
จำสูตรง่ายๆ ลัดคิวจำได้ไวขึ้นดังนี้นะคะ:
- กลุ่มที่ 1 (สูตรพิเศษแบบย่อ): เปลี่ยนเสียงท้ายแถว i เป็นแถว a แล้วเติม
される (sareru)(ยกเว้นตัวสะกด す)
เช่น:書く (Kaku)➔書かされる (Kakasaru - โดนบังคับให้เขียน)
เช่น:待つ (Matsu)➔待たされる (Matasareru - โดนปล่อยให้รอ)*เจอบ่อยมากในข้อสอบ!
*กริยาที่ลงท้ายด้วยす (su)ต้องผันเต็มย่อไม่ได้:話す (Hanasu)➔話させられる (Hanasaserareru) - กลุ่มที่ 2 (ผันยาวเต็มขั้น): ตัด
る (ru)ทิ้งแล้วเติมさせられる (saserareru)
เช่น:食べる (Taberu)➔食べさせられる (Tabesaserareru - โดนบังคับให้กิน)
เช่น:覚える (Oboeru)➔覚えさせられる (Oboesaserareru - โดนบังคับให้จำ) - กลุ่มที่ 3 (ผันเฉพาะ):
เช่น:する (Suru)➔させられる (Saserareru - โดนบังคับให้ทำ)
เช่น:来る (Kuru)➔来させられる (Kosaserareru - โดนบังคับให้มา)*ออกเสียง ko-saserareru
[ผู้ถูกบังคับ (ตัวเรา)] は [ผู้สั่ง/ผู้บังคับ] に [กรรมของประโยค] を [กริยารูปถูกบังคับให้ทำ]
私は部長に残業をさせられました。
(Watashi wa buchou ni zangyou o saseraremashita.)
*แปล: ฉันโดนหัวหน้าบังคับให้ทำงานล่วงเวลา (OT) (รู้สึกเศร้าหมองและไม่เต็มใจ)
私は彼女に2時間も待たされました。
(Watashi wa kanojo ni nijikan mo matasaremashita.)
*แปล: ฉันโดนแฟนสาวปล่อยให้รอตั้ง 2 ชั่วโมงแหนะ (待つ ➔ 待たされる)
ส่วนที่ 4: ตารางสรุปการผันเปรียบเทียบคำกริยาตัวอย่าง
มาดูตารางเปรียบเทียบกริยาที่เราใช้บ่อยๆ ในชีวิตประจำวันกันค่ะ เพื่อช่วยในการจดจำแบบกระชับรวดเร็ว:
| คำกริยาตั้งต้น | รูปถูกกระทำ (Ukemi) | รูปให้ทำ (Shieki) | รูปถูกบังคับให้ทำ (Shieki-Ukemi) |
|---|---|---|---|
| 行く (Iku - ไป) | 行かれる (Ikareru) | 行かせる (Ikaseru) | 行かされる (Ikasareru) |
| 飲む (Nomu - ดื่ม) | 飲まれる (Nomareru) | 飲ませる (Nomaseru) | 飲まされる (Nomasareru) |
| 話す (Hanasu - พูด) | 話される (Hanasareru) | 話させる (Hanasaseru) | 話させられる (Hanasaserareru) |
| 見る (Miru - ดู) | 見られる (Mirareru) | 見させる (Misaseru) | 見させられる (Misaserareru) |
| する (Suru - ทำ) | される (Sareru) | させる (Saseru) | させられる (Saserareru) |
ข้อสังเกตจาก YUTO เซนเซ
สังเกตที่รูปกริยากลุ่ม 1 ให้ดีนะครับ รูปย่อ 〜される (-sareru) ของกริยากลุ่ม 1 ในรูปถูกบังคับ มักสับสนกับรูปถูกกระทำธรรมดา เช่น 書かされる (Kakasareru - ถูกบังคับให้เขียน) กับ 書かれる (Kakareru - ถูกเขียน) ให้จำว่ามีเสียง "さ (-sa)" โผล่ขึ้นมาก่อนเสียง "ら (-ra)" เสมอสำหรับรูปถูกบังคับครับ!
🌸 บทสนทนาชีวิตวัยรุ่น (YUI & YUTO Grammar Talk)
ลองอ่านบทสนทนาระหว่างยุ้ยจังและยูโตะคุงที่บ่นเรื่องการไปร้านกินดื่มราตรีและการถูกเจ้านายสั่งงานกันค่ะ:
(Yuto-kun! Muer wan dai pai ngan party kong tee tam ngan pao ah? Yui na seng sud-sud don run-pee bang-kab hai duem lao tang yoe-yaeแทบอ้วกเลยล่ะ!)
*แปลญี่ปุ่น: ユートくん、昨日の飲み会行った？私、先輩にお酒をたくさん飲まされたの。最悪だった！(Yuto-kun, kino no nomikai itta? Watashi, senpai ni osake o takusan nomasareta no. Saiaku datta!)
🦊 YUTO: โห น่าเห็นใจจังครับ ส่วนผมนะยิ่งแย่กว่านั้นอีก โดนหัวหน้างานบังคับให้อ่านเอกสารรายงานภาษาอังกฤษ (英語の報告書を読ませられた) ทั้งคืน แถมยังโดนเพื่อนๆ หัวเราะเยาะ (笑われた) ตอนสะกดผิดในที่ประชุมเช้าวันนี้อีกต่างหากครับ
(Ho nah hen jai jang krub. Suan phom na ying yae kwa nan eek don hua-na ngan bang-kab hai arn ek-ka-sarn raingan phasa angkrit tang kuen taem yang don phuen-phuen hua-rao-yoh torn sa-kot phid nai tee pra-chum chao wan nee eek tang-hak krub.)
*แปลญี่ปุ่น: それは大変でしたね。僕は部長に英語 of 報告書を読まされましたよ。それに今日の朝の会議で、漢字の間違いをみんなに笑われました。(Sore wa taihen deshita ne. Boku wa buchou ni eigo no houkokusho o yomasaremashita yo. Soreni kyou no asa no kaigi de, kanji no machigai o minna ni warawaremashita.)
คำศัพท์ที่เกี่ยวข้องกับการบังคับและการสั่งการ (Vocab Cards)
ฝึกออกเสียงและจำความหมายของกริยาที่เจอบ่อยที่สุดในข้อสอบรูปแบบทับซ้อนนี้นะคะ:
待つ (Matsu) เพื่อใส่ในประโยคที่รู้สึกเดือดร้อน: 「彼女が遅れたので、私は雨の中で1時間も（ ）。」 (เนื่องจากแฟนสาวมาสาย ฉันจึงโดนปล่อยให้ยืนรอท่ามกลางสายฝนตั้ง 1 ชั่วโมง)待たされました (Matasaremashita) แปลว่า "โดนบังคับให้รอ / โดนทิ้งให้รอ" ซึ่งเข้ากับบริบทประเด็นเดือดร้อนของประธานที่โดนปล่อยให้คอยท่ามกลางสายฝนได้เป๊ะที่สุดค่ะ!
に (ni) เสมอค่ะ!
คำถามที่พบบ่อย (FAQs)
รูปถูกกระทำธรรมดา (-reru / -rareru) ได้เลยค่ะ แต่ถ้าเจ้านายหรือพ่อแม่สั่งให้เรา "ลงมือทำอะไรบางอย่างด้วยตัวเอง" โดยที่เราไม่ยินยอม เช่น ทำงานล่วงเวลา, ล้างจาน, ท่องคันจิ แบบนี้ตัวเราเป็นคนเคลื่อนไหวร่างทำสิ่งนั้นเอง จึงต้องใช้ รูปถูกบังคับให้ทำ (-saserareru) ค่ะ!
が (ga) เช่น 納豆が食べられる (กินนัตโตะได้) แต่ถ้าเป็นรูปถูกกระทำ (ถูกกิน) มักใช้กับคำช่วย に (ni) และมีตัวกระทำเช่น 猫に魚を食べられた (ปลาโดนแมวกินไปซะแล้ว) นอกจากนี้ คนญี่ปุ่นยุคใหม่มักตัด ら (ra) ทิ้งในรูปสามารถ (เรียกว่า ら抜き言葉) เหลือแค่ 食べれる (Tabereru) ทำให้การแยกแยะในภาษาพูดง่ายขึ้นครับ
รูปให้ทำ (させ) มารวมเข้ากับคำกริยาสุภาพแสดงการรับของเอื้อเฟื้อ いただく (Itadaku) ครับ แปลตรงตัวคือ "ขออนุญาตได้รับการให้ทำสิ่งนั้น" หรือพูดภาษาไทยง่ายๆ คือ "ขออนุญาตทำ... นะครับ/คะ" เป็นสำนวนสุภาพขั้นสูงสุดในวงการธุรกิจของญี่ปุ่น เช่น 説明させていただきます (ขออนุญาตอธิบายนะครับ) นั่นเองครับ