เรียนรู้สิทธิ์ตามกฎหมายแรงงานญี่ปุ่น เช่น วันหยุดพักร้อนที่ได้รับค่าจ้าง (Yukyu) เงินล่วงเวลา (Zangyo) วิธีรับมือกับการคุกคามในที่ทำงาน (Power Harassment) และขั้นตอนแจ้งความรวมถึงการลาออกอย่างเป็นระบบ
สวัสดีค่ะเพื่อนๆ ชาวไทยทุกคน! ยินดีต้อนรับเข้าสู่ชั้นเรียนภาษาญี่ปุ่นและคู่มือเอาตัวรอดในญี่ปุ่นโดย YUI & YUTO センセ อีกเช่นเคยค่ะ! สำหรับเพื่อนๆ ที่ทำงานอยู่ในประเทศญี่ปุ่น ไม่ว่าจะเป็นพนักงานบริษัทประจำ (正社員 - Seishain) พนักงานสัญญาจ้าง หรือนักเรียนต่างชาติที่กำลังหาเงินเลี้ยงตัวเองด้วยงานพาร์ตไทม์ (アルバイト - Arubaito) สิ่งสำคัญที่สุดที่คุณจำเป็นต้องรู้เลยก็คือ "สิทธิแรงงานของคุณเอง" ค่ะ!
สังคมการทำงานในประเทศญี่ปุ่นมีระเบียบวินัยและกติกาทางกฎหมายที่เข้มแข็งมากค่ะ แต่ในขณะเดียวกัน ก็อาจมีบางสถานประกอบการที่เอาเปรียบแรงงานต่างชาติเนื่องจากเห็นว่าพวกเราสื่อสารภาษาญี่ปุ่นได้ไม่คล่อง หรือไม่รู้กฎหมายแรงงานของประเทศญี่ปุ่น เช่น การไม่จ่ายค่าล่วงเวลา การบังคับทำงานเกินเวลา หรือแม้กระทั่งการกลั่นแกล้งกันในที่ทำงาน ในบทเรียนนี้ พวกเราจึงได้รวมคำศัพท์ด้านกฎหมายแรงงาน คำศัพท์เกี่ยวกับการเอาตัวรอดจากปัญหาที่ทำงาน และวิธีการเจรจาขอลาพักร้อนหรือลาออกอย่างถูกต้องเพื่อไม่ให้สูญเสียสิทธิ์ของคุณเองค่ะ มาเก็บข้อมูลไว้ใช้ปกป้องตัวเองกันนะคะ!
เมื่อตกลงเซ็นสัญญาจ้างงานในญี่ปุ่น สิ่งที่เราต้องตรวจสอบให้ดีก็คือ เอกสารเงื่อนไขการทำงานค่ะ คำศัพท์ด้านสิทธิ์ที่ต้องจำใส่ใจไว้มีดังนี้:
| คำศัพท์ภาษาญี่ปุ่น | คำอ่าน (Hiragana/Romaji) | คำแปลภาษาไทย |
|---|---|---|
| 労働基準法 | ろうどうきじゅんほう Rōdō Kijun-hō |
พระราชบัญญัติมาตรฐานแรงงานญี่ปุ่น (กฎหมายแม่บทที่ปกป้องสิทธิ์และกำหนดชั่วโมงทำงานของแรงงาน) |
| 有給休暇 / 有給 | ゆうきゅうきゅうか / ゆうきゅう Yūkyū Kyūka / Yūkyū |
วันหยุดพักร้อนประจำปีที่ยังได้รับค่าจ้าง (มีสิทธิ์ได้รับเมื่อทำงานครบ 6 เดือนขึ้นไปและอัตราการเข้างานเกิน 80% แม้กระทั่งงานพาร์ตไทม์ก็มีสิทธิ์ได้รับตามสัดส่วนชั่วโมงทำงานค่ะ) |
| 残業 / 残業代 | ざんぎょう / ざんぎょうだい Zankyō / Zankyō-dai |
การทำงานล่วงเวลา (OT) / เงินค่าทำงานล่วงเวลา (โดยปกติกฎหมายกำหนดให้จ่ายเพิ่ม 25% จากอัตราค่าจ้างรายชั่วโมงปกติค่ะ) |
| 最低賃金 | さいていちんぎん Saitei Chingin |
อัตราค่าจ้างขั้นต่ำสุดตามกฎหมาย (ซึ่งจะกำหนดแตกต่างกันไปในแต่ละจังหวัด เช่น โตเกียวและโอซาก้าจะมีเกณฑ์ที่สูงที่สุดในประเทศค่ะ) |
| 労働契約書 | ろうどうけいやくしょ Rōdō Keiyakusho |
หนังสือสัญญาจ้างแรงงาน (ต้องเก็บรักษาตัวสัญญาฉบับจริงไว้ให้ดีเสมอ) |
| 労働基準監督署 / 労基署 | ろうどうきじゅんかんとくしょ / ろうきしょ Rōdō Kijun Kantokusho / Rōkisho |
สำนักงานตรวจสอบมาตรฐานแรงงาน (หรือที่คนไทยเรียกย่อๆ ว่า 'กรมแรงงานญี่ปุ่น' เป็นสถานที่ที่เราสามารถเข้าไปร้องเรียนหรือปรึกษาเรื่องที่ถูกเอารัดเอาเปรียบได้ค่ะ) |
หากพบเจอกับสภาพแวดล้อมการทำงานที่ไม่เป็นมิตร หรือถูกเอาเปรียบ คำศัพท์และประเภทพฤติกรรมต่อไปนี้จะเป็นสิ่งที่เราใช้เพื่อระบุปัญหาและรายงานต่อแผนกบุคคลหรือหน่วยงานภาครัฐภายนอกได้ค่ะ
| คำศัพท์ภาษาญี่ปุ่น | คำอ่าน (Hiragana/Romaji) | คำอธิบายภาษาไทย |
|---|---|---|
| パワハラ | ぱわはら Pawahara (Power Harassment) |
การคุกคามหรือข่มเหงโดยอาศัยอำนาจหน้าที่การงาน (เช่น หัวหน้าดุด่าตะคอกรุนแรงต่อหน้าคนอื่น บังคับทำงานนอกเวลาโดยไม่จำเป็น หรือจงใจกีดกันกลั่นแกล้ง) |
| セクハラ | せくはら Sekuhara (Sexual Harassment) |
การคุกคามหรือล่วงละเมิดทางเพศในที่ทำงาน ทั้งทางคำพูด ท่าทาง หรือร่างกาย |
| サービス残業 | さーびすざんぎょう Sābisu Zankyō |
การทำงานล่วงเวลาแบบฟรีๆ (การที่บริษัทบังคับให้เราทำ OT โดยไม่จ่ายค่าล่วงเวลา หรือสั่งให้สแกนบัตรลงเวลาออกก่อนแล้วค่อยทำงานต่อ เป็นพฤติกรรมที่ผิดกฎหมายอย่างชัดเจนค่ะ) |
| 残業代未払い | ざんぎょうだいみばらい Zankyō-dai Mibarai |
การค้างชำระ/ไม่จ่ายค่าทำงานล่วงเวลา |
| 不当解雇 | ふとうかいこ Futō Kaiko |
การเลิกจ้างอย่างไม่เป็นธรรม / การถูกไล่ออกอย่างไม่ถูกต้องตามกฎหมาย (ปกติบริษัทต้องแจ้งล่วงหน้าไม่ต่ำกว่า 30 วัน หรือต้องจ่ายค่าชดเชยทดแทนการแจ้งล่วงหน้าค่ะ) |
| 試用期間 | しようきかん Shiyō Kikan |
ช่วงเวลาทดลองงาน (แม้จะอยู่ในช่วงทดลองงาน แต่หากจะให้ออก บริษัทก็ยังต้องปฏิบัติตามกฎหมายเลิกจ้างอย่างเป็นธรรมเช่นเดียวกันค่ะ) |
เมื่อเพื่อนๆ ต้องการย้ายงานหรือเดินทางกลับประเทศไทยอย่างเป็นทางการ การลาออกในญี่ปุ่นต้องมีขั้นตอนที่เป็นลายลักษณ์อักษรที่ชัดเจนค่ะ เพื่อรักษาผลประโยชน์เรื่องสิทธิ์ประกันการว่างงานหรือการยื่นภาษีในอนาคต เอกสารเหล่านี้คือสิ่งที่คุณห้ามลืมเรียกร้องจากบริษัทเด็ดขาดนะคะ
| คำศัพท์ภาษาญี่ปุ่น | คำอ่าน (Hiragana/Romaji) | คำแปลภาษาไทย |
|---|---|---|
| 退職届 / 退職願 | たいしょくとどけ / たいしょくねがい Taishokutodoke / Taishokunegai |
ใบลาออกอย่างเป็นทางการ / หนังสือแสดงความจำนงขอลาออก (ปกติจะเขียนส่งล่วงหน้าตามที่ระบุในข้อบังคับบริษัท เช่น 1-2 เดือนค่ะ) |
| 離職票 | りしょくひょう Rishokuhyō |
ใบรับรองการออกจากงาน (เป็นเอกสารสำคัญที่เราต้องใช้ยื่นที่ Hello Work หรือประกันสังคมเพื่อขอรับเงินช่วยเหลือกรณีว่างงานค่ะ) |
| 源源徴収票 | げんせんちょうしゅうひょう Gensen Chōshūhyō |
ใบแสดงรายการเสียภาษีหัก ณ ที่จ่าย (ใช้ยื่นขอเงินคืนภาษีประจำปี หรือนำไปยื่นให้บริษัทใหม่เพื่อคำนวณภาษีสะสมต่อค่ะ) |
| 年金手帳 | ねんきんてちょう Nenkin Techō |
สมุดบัญชีเงินบำนาญ (ต้องขอรับคืนจากบริษัทเพื่อนำไปดำเนินการขอคืนเงินบำนาญสะสม หรือโอนย้ายสิทธิ์ในภายหลัง) |
| 自己都合退職 | じこつごうたいしょく Jiko Tsugō Taishoku |
การลาออกด้วยความต้องการของตนเอง (เช่น ลาออกเพราะอยากย้ายงาน หรือกลับประเทศ) |
| 会社都合退職 | かいしゃつごうたいしょく Kaisha Tsugō Taishoku |
การออกจากงานด้วยสาเหตุจากฝั่งบริษัท (เช่น บริษัทล้มละลาย หรือลดจำนวนพนักงาน ซึ่งการออกแบบนี้จะได้รับสิทธิ์เงินชดเชยการว่างงานเร็วกว่าการลาออกเองมากค่ะ) |
คนไทย (タイ人社員)
あの、鈴木部長、少しお話しよろしいでしょうか？来月、有給休暇を３日間いただきたいのですが。
Ano, Suzuki-buchō, sukoshi o-hanashi yoroshii deshō ka? Raigetsu, yūkyū kyūka o mikkan itadakitai no desu ga.
เอ่อ ผู้จัดการซูซูกิคะ พอจะมีเวลาคุยสักครู่ไหมคะ? คือเดือนหน้าฉันอยากจะขอลาพักร้อน (มีสิทธิ์ได้รับเงิน) สัก 3 วันน่ะค่ะ
ผู้จัดการ (部長 - Buchō)
有給だね。いつからいつまでかな？最近プロジェクトが忙しいけど、業務の引き継ぎは大丈夫？
Yūkyū da ne. Itsu kara itsu made kana? Saikin purojekuto ga isogashii kedo, gyōmu no hikitsugi wa daijōbu?
วันลาพักร้อนสินะครับ จะเริ่มตั้งแต่วันไหนถึงวันไหนล่ะ? ช่วงนี้งานโครงการกำลังยุ่งๆ อยู่ด้วย เรื่องฝากงานกับคนอื่นเรียบร้อยดีไหม?
คนไทย (タイ人社員)
来月の１๕日から１๗日までです。同僚の佐藤さんに私の担当業務をお願いして、引き継ぎ書も用意しておきました。ご迷惑をおかけしないように準備します。
Raigetsu no jūgo-nichi kara jūshichi-nichi made desu. Dōryō no Satō-san ni watashi no tantō gyōmu o onegai shite, hikitsugisho mo yōi shite okimashita. Go-meiwaku o o-kake shinai yō ni junbi shimasu.
จะลาตั้งแต่วันที่ 15 ถึง 17 เดือนหน้าค่ะ ฉันฝากงานในส่วนของฉันให้กับคุณซาโต้ที่เป็นเพื่อนร่วมงานช่วยดูแทนให้แล้ว และเขียนเอกสารส่งมอบงานเตรียมไว้เรียบร้อยแล้วค่ะ จะเตรียมตัวอย่างดีที่สุดเพื่อไม่ให้รบกวนการทำงานของทีมค่ะ
ผู้จัดการ (部長 - Buchō)
それなら大丈夫そうだね。有給の申請書を出しておいてください。しっかり休んでリフレッシュしてきてね。
Sore nara daijōbusō da ne. Yūkyū no shinseisho o dashite oite kudasai. Shikkari yasunde rifuresshu shite kite ne.
ถ้าเป็นอย่างนั้นก็ดูไม่มีปัญหาครับ รบกวนยื่นใบคำขอลาพักร้อนไว้ด้วยนะ ขอให้พักผ่อนให้เต็มที่แล้วกลับมาลุยงานกันใหม่ครับ
คนไทย (タイ人アルバイター / 社員)
店長、すみません。今月の給与明細を見たのですが、残業代の計算についてお聞きしてもよろしいでしょうか？
Tenchō, sumimasen. Kongetsu no kyūyo meisei o mita no desu ga, zankyō-dai no keisan ni tsuite o-kiki shitemo yoroshii deshō ka?
ผู้จัดการร้านคะ ขอโทษนะคะ พอดีว่าได้ดูใบแสดงรายการเงินเดือนของเดือนนี้แล้ว อยากจะขออนุญาตสอบถามเรื่องการคำนวณเงินค่าล่วงเวลาหน่อยได้ไหมคะ?
ผู้จัดการร้าน (店長 - Tenchō)
どうしたの？何か間違いがあったかな？
Dō shita no? Nani ka machigai ga atta kana?
มีอะไรเหรอ? ตรงไหนคำนวณผิดพลาดไปหรือเปล่า?
คนไทย (タイ人アルバイター / 社員)
はい、タイムカードの記録では今月１๕時間残業をしましたが、明細には５時間分しか記載されていませんでした。私の勘違いでしたら申し訳ありませんが、確認していただけますか？
Hai, taimukādo no kiroku dewa kongetsu jūgo-jikan zankyō o shimashita ga, meisei ni wa go-jikan bun shika kisai sarete imasen deshita. Watashi no kanchigai deshitara mōshiwake arimasen ga, kakunin shite itadakemasu ka?
ค่ะ จากประวัติในบัตรลงเวลางาน เดือนนี้ฉันทำงานล่วงเวลาไปทั้งหมด 15 ชั่วโมง แต่ในใบแจงยอดระบุไว้เพียงแค่ 5 ชั่วโมงน่ะค่ะ หากฉันจำอะไรผิดพลาดไปก็ต้องขอโทษด้วยนะคะ แต่ช่วยรบกวนเช็กระบบดูอีกทีได้ไหมคะ?
ผู้จัดการร้าน (店長 - Tenchō)
おっと、本当だね。事務的な入力ミスがあったかもしれない。すぐに勤怠管理のデータと照合して、不足分は来月の給与に追加で支払うように手配するよ。指摘してくれてありがとう。
Otto, hontō da ne. Jimuteki na nyūroku misu ga atta kamo shirenai. Sugu ni kintai kanri no dēta to shōgō shite, fusokubun wa raigetsu no kyūyo ni tsuika de shiharan yō ni tehai suru yo. Shiteki shite kurete arigatō.
โอ้ จริงด้วยแฮะ อาจจะมีความผิดพลาดตอนป้อนข้อมูลของเจ้าหน้าที่ธุรการครับ เดี๋ยวผมจะรีบไปเปรียบเทียบข้อมูลเวลางานจริงให้ แล้วยอดที่ขาดไปจะทำเรื่องจ่ายเพิ่มทบให้ในเงินเดือนของรอบเดือนหน้านะครับ ขอบคุณมากที่ช่วยแจ้งเตือนครับ
หากเพื่อนๆ ประสบปัญหาร้านค้าหรือบริษัทค้างชำระค่าจ้าง หรือเจอกรณีหัวหน้าดุด่ากดดันทำร้ายจิตใจ (Pawahara) ทางสำนักงานตรวจสอบแรงงาน (Rōkisho) จะยังไม่สามารถช่วยเหลืออะไรเราได้เลยหากปราศจาก "หลักฐานที่จับต้องได้" (証拠 - Shōko) ค่ะ ดังนั้น สิ่งสำคัญที่ต้องแอบบันทึกสะสมไว้มีดังนี้: